Du lịch Bắc Ninh: tỉnh mới gộp Bắc Giang, phường xã của từng điểm, mùa lễ hội, hội Lim, đền Đô, chùa Dâu, Đông Hồ, Vĩnh Nghiêm, ăn gì, lịch trình

Du lịch Bắc Ninh là về vùng Kinh Bắc ngay cạnh Hà Nội, nơi tháng Giêng vang tiếng quan họ trên thuyền ở hồ Vân Tương, còn ngày thường thì lặng lẽ những mái đình gỗ lim, chùa cổ, làng tranh bên sông Đuống. Mình thấy chỉ một ngày từ Hà Nội là đủ ghé đền Đô, đình Đình Bảng, chùa Dâu và xem nghệ nhân in một bức tranh Đông Hồ. Từ khi gộp với Bắc Giang, tỉnh còn có thêm chùa Vĩnh Nghiêm, Bổ Đà, hồ Cấm Sơn và vườn vải Lục Ngạn. Đi mùa nào, ghé đâu, ăn gì, mình kể bên dưới.

Mục lục

1. Đi Bắc Ninh mùa nào
2. Đường đi
3. Hội Lim và quan họ
4. Đền Đô và đình Đình Bảng
5. Chùa Dâu và vùng Luy Lâu
6. Làng tranh Đông Hồ
7. Chùa Phật Tích, chùa Tiêu, đền Bà Chúa Kho
8. Gốm Phù Lãng, cây cô đơn đê Hữu Chấp
9. Vùng Bắc Giang cũ
10. Góc check-in đẹp ở Bắc Ninh
11. Ăn gì, mua gì
12. Lịch trình gợi ý
13. Các điểm nay thuộc phường, xã nào
14. Lưu ý

Tóm tắt nhanh cho chuyến du lịch Bắc Ninh:

1. Đi Bắc Ninh mùa nào

2. Đường đi

Từ Hà Nội theo quốc lộ 1 hoặc cao tốc Hà Nội – Bắc Giang, khoảng 1 tiếng tới trung tâm Bắc Ninh cũ, đi tiếp khoảng 20 phút tới Bắc Giang cũ. Từ Hà Nội có xe buýt liên tỉnh sang Bắc Ninh, Từ Sơn. Các điểm vùng Kinh Bắc cách nhau 5 đến 20 km, mình thấy đi ô tô hoặc xe máy là tiện nhất, taxi công nghệ cũng gọi được. Từ sân bay Nội Bài sang Bắc Ninh khoảng 40 phút.

3. Hội Lim và quan họ

Dân ca quan họ được UNESCO ghi danh tháng 9/2009, gắn với 49 làng quan họ gốc ở Bắc Ninh và Bắc Giang, nay cùng nằm trong một tỉnh. Hội Lim là hội quan họ lớn nhất, tổ chức ở các thôn của tổng Nội Duệ xưa (nay là xã Tiên Du), trung tâm là núi Hồng Vân (đồi Lim) và hồ Vân Tương, là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2025.

Hội diễn ra hai ngày 12 và 13 tháng Giêng âm lịch. Phần lễ có dâng hương ở chùa Hồng Ân, tế ở lăng Tướng công Nguyễn Đình Diễn, rước từ đình Đình Cả lên đồi Lim. Phần hội có hát quan họ ở các lán, dưới thuyền trên hồ Vân Tương, ở nhà chứa quan họ và nhà nghệ nhân, cùng đu tiên, vật, cờ người. Muốn nghe quan họ đúng lối “chơi”, mình thấy nên tìm vào nhà chứa hoặc nhà nghệ nhân trong làng thay vì đứng ở sân khấu chính.

4. Đền Đô và đình Đình Bảng

Đền Đô ở làng Đình Bảng thờ tám vị vua nhà Lý, quê gốc của Lý Công Uẩn. Khu đền rộng, có hồ bán nguyệt, nhà thủy đình, các nhà thờ vua. Lễ hội chính quanh ngày 15 tháng 3 âm lịch.

Ngay gần đó là đình Đình Bảng (dân gian gọi đình Báng), một trong những ngôi đình gỗ lớn của miền Bắc, dựng đầu thế kỷ 18, mái lớn, cột lim, chạm khắc dày. Làng còn giữ nghề làm bánh phu thê.

5. Chùa Dâu và vùng Luy Lâu

Chùa Dâu (Diên Ứng tự) ở phường Trí Quả, giữa vùng thành cổ Luy Lâu, thường được xem là trung tâm Phật giáo sớm nhất ở Việt Nam. Chùa xây kiểu “nội công ngoại quốc”, giữa sân là tháp Hòa Phong bằng gạch. Quanh đó còn chùa Đậu, chùa Tướng, chùa Dàn cùng hệ thờ Tứ Pháp. Chùa cổ, khuôn viên nhỏ, nên đi buổi sáng ngày thường cho yên.

6. Làng tranh Đông Hồ

Làng Đông Hồ bên bờ sông Đuống làm tranh khắc gỗ in trên giấy dó quét điệp, với các bức quen như Đám cưới chuột, Đàn gà, Hứng dừa. Ngày 9/12/2025, UNESCO ghi danh nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, vì cả làng chỉ còn vài hộ giữ nghề. Đến làng nên vào các nhà nghệ nhân xem in tranh, mua tranh ngay tại đó là cách ủng hộ trực tiếp.

7. Chùa Phật Tích, chùa Tiêu, đền Bà Chúa Kho

• Chùa Phật Tích: dựng năm 1057 thời Lý trên sườn núi Phật Tích. Pho tượng A Di Đà đá và hàng linh thú đá trước sân là hiện vật thời Lý, được xếp hạng bảo vật quốc gia. Đầu năm rất đông.
• Chùa Tiêu: trên núi Tiêu, gắn với thiền sư Vạn Hạnh và tuổi thơ Lý Công Uẩn. Chùa còn giữ nhục thân thiền sư Như Trí. Lên chùa phải leo bậc đá dưới tán cây cổ thụ.
• Đền Bà Chúa Kho: thờ bà chúa trông kho lương thời Lý, gắn với tục “vay lộc” đầu năm. Tháng Giêng chen chúc, có dịch vụ viết sớ, khấn thuê, đổi tiền lẻ. Nên đi ngày thường và không cần mua lễ đắt.

8. Gốm Phù Lãng, cây cô đơn đê Hữu Chấp

Làng gốm Phù Lãng bên sông Cầu làm gốm men da lươn, men nâu với kỹ thuật đắp nổi, chum vại, bình, tranh gốm phơi dọc ngõ. Có xưởng cho khách tự nặn thử. Cây cô đơn trên đê Hữu Chấp (phường Kinh Bắc) là điểm chụp ảnh chiều muộn, nhất là mùa hoa cải.

9. Vùng Bắc Giang cũ: Vĩnh Nghiêm, Bổ Đà, Suối Mỡ, Cấm Sơn

9.1. Chùa Vĩnh Nghiêm

Chùa là trung tâm của Thiền phái Trúc Lâm thời Trần, nơi lưu giữ kho mộc bản kinh Phật được UNESCO ghi vào danh mục di sản tư liệu châu Á – Thái Bình Dương năm 2012. Ngày 12/7/2025, chùa nằm trong quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là di sản thế giới, trải trên ba tỉnh thành Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hải Phòng.

9.2. Chùa Bổ Đà, Suối Mỡ, hồ Cấm Sơn

Chùa Bổ Đà trên núi Phượng Hoàng bên sông Cầu có vườn tháp mộ rất lớn và dãy nhà tường đất nện. Suối Mỡ dưới núi Huyền Đinh có cụm đền thờ công chúa Quế Mỵ Nương, suối đá mát mùa hè. Hồ Cấm Sơn rộng khoảng 2.600 ha, nhiều đảo đồi, hợp đi thuyền, cắm trại. Tháng 6 về Lục Ngạn ăn vải thiều tại vườn.

10. Góc check-in đẹp ở Bắc Ninh

• Cây cô đơn đê Hữu Chấp: chiều muộn, cây đứng một mình trên bãi bồi, mùa hoa cải thì có thêm nền vàng.
• Tháp Hòa Phong chùa Dâu: tháp gạch giữa sân, chụp chéo từ góc sân lấy cả mái chùa phía sau.
• Hồ bán nguyệt đền Đô: nhà thủy đình in bóng trên mặt hồ.
• Ngõ gốm Phù Lãng: chum vại, bình gốm men nâu xếp dọc tường.
• Vườn tháp chùa Bổ Đà: hàng trăm ngọn tháp mộ cổ phủ rêu, đi chậm và giữ yên lặng.
• Thuyền quan họ trên hồ Vân Tương: chỉ có dịp hội Lim, liền anh liền chị áo the, nón quai thao.

Mình thấy đình chùa Kinh Bắc chụp đẹp nhất buổi sáng sớm ngày thường, sân vắng và nắng chưa gắt. Trong chính điện thì hỏi trước khi chụp.

11. Ăn gì, mua gì

• Bánh phu thê Đình Bảng: vỏ bột nếp vàng, nhân đậu xanh, dừa, gói lá dong, quà cưới truyền thống.
• Bánh tẻ làng Chờ, nem Bùi, bánh khúc làng Diềm: món quê vùng Kinh Bắc cũ.
• Rượu làng Vân: làng Vân ở vùng Việt Yên cũ, nay cùng tỉnh Bắc Ninh.
• Mì Chũ, vải thiều Lục Ngạn, gà đồi Yên Thế: đặc sản phía Bắc Giang cũ.

12. Lịch trình gợi ý

12.1. 1 ngày từ Hà Nội

Sáng đền Đô, đình Đình Bảng, mua bánh phu thê, rồi rẽ lên chùa Tiêu hoặc chùa Phật Tích. Chiều đi chùa Dâu, rồi làng tranh Đông Hồ xem in tranh. Hoặc đi gốm Phù Lãng, chiều muộn ra đê Hữu Chấp.

12.2. 2 ngày

Ngày đầu như trên, ngủ ở Bắc Ninh hoặc Bắc Giang. Ngày thứ hai đi chùa Bổ Đà, chùa Vĩnh Nghiêm, chiều vào Suối Mỡ hoặc hồ Cấm Sơn. Muốn đi tiếp phần Yên Tử của di sản thế giới thì sang Quảng Ninh. Kết hợp với Hà Nội, xem bài du lịch Hà Nội và gợi ý các nơi khác ở bài đi 1 ngày gần Hà Nội.

13. Các điểm nay thuộc phường, xã nào

Khi đặt xe nên đối chiếu thêm, gõ tên di tích vào bản đồ vẫn ra đúng chỗ.

14. Lưu ý

• Tháng Giêng các đền chùa rất đông, gửi xe hay bị chặt chém, hỏi giá trước khi gửi. Ban tổ chức hội Lim có niêm yết giá trông xe.
• Vào đình, chùa mặc kín đáo, không đặt tiền lên tượng.
• Ở hội Lim, cảnh giác móc túi chỗ đông, không tham gia các trò “may rủi” bày ven đường.

Bắc Ninh hợp với ai muốn một ngày rời Hà Nội để đi đình chùa cổ, nghe quan họ, xem làm tranh, làm gốm mà không phải đi xa. Mình dặn nhất là đi ngày thường nếu không cần dự hội, và dành thời gian vào nhà nghệ nhân thay vì chỉ chụp ảnh ở cổng. Chúc bạn có chuyến về Kinh Bắc thật nhẹ nhàng, mang về cả một bức tranh Đông Hồ làm quà.