Chùa Một Cột nằm ngay sau Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Ba Đình, Hà Nội, và nhỏ hơn nhiều so với hình dung của người lần đầu đến: một ngôi điện vuông mái cong đặt trên cột đá giữa hồ, đi một vòng chỉ vài phút. Mình thấy cái hay của chùa nằm ở những chi tiết nhỏ, như các con sơn gỗ tỏa ra đỡ sàn như cánh sen, hay chiếc cầu thang hẹp chỉ vừa một hàng người. Chùa có từ năm 1049, còn ngôi điện bạn thấy hôm nay được dựng lại năm 1955. Giờ mở cửa, xem gì, đi lễ thế nào, ghép với Lăng và Hoàng thành ra sao, mình kể bên dưới.
Mục lục
- Đến chùa Một Cột xem gì
- Lịch sử tóm tắt
- Vì sao gọi là “một cột”
- Góc check-in đẹp ở chùa Một Cột
- Đi lễ ở chùa Một Cột
- Đi chùa Một Cột thế nào
Tóm tắt nhanh khi đến chùa Một Cột:
| Tên chữ | Diên Hựu tự, phần điện trên cột gọi là Liên Hoa Đài |
| Địa chỉ | Phố Chùa Một Cột, khu Ba Đình, Hà Nội, sau Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, cạnh Bảo tàng Hồ Chí Minh |
| Giờ mở cửa | Khoảng 7h đến 18h hằng ngày, có thời điểm 8h đến 17h |
| Vé | Người Việt vào lễ Phật, vãn cảnh không mất vé. Khách nước ngoài có lúc thu khoảng 25.000 đồng |
| Thời gian | Riêng chùa khoảng 20 đến 30 phút. Ghép Lăng, Phủ Chủ tịch, Bảo tàng thì mất nửa buổi |
| Thờ | Quan Thế Âm Bồ Tát |
| Góc check-in đẹp | Bờ hồ Linh Chiểu nhìn thẳng cầu thang, góc chếch thấy mái cong, hồ sen mùa hè |
1. Đến chùa Một Cột xem gì
Khu chùa nhỏ, nên đáng để ý từng chỗ:
- Liên Hoa Đài: ngôi điện vuông bằng gỗ, mái ngói bốn góc cong, đặt trên cột đá giữa hồ Linh Chiểu. Lên điện bằng cầu thang gạch hẹp, bên trong thờ tượng Quan Âm trên tòa sen, phía trên là hoành phi “Liên Hoa Đài”.
- Hồ Linh Chiểu: hồ vuông bao quanh cột, lan can gạch sành tráng men xanh, mùa hè có sen.
- Chùa Diên Hựu: ngôi chùa có cổng tam quan ngay cạnh, mang hoành phi “Diên Hựu tự”, là phần còn lại của quần thể chùa Diên Hựu xưa.
- Cây bồ đề: trong vườn chùa, do Tổng thống Ấn Độ Rajendra Prasad tặng khi Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Ấn Độ năm 1958.
Chùa là di tích quốc gia đợt đầu năm 1962. Hình chùa in ở mặt sau đồng xu 5.000 đồng, và có bản mô phỏng ở Thủ Đức (Thành phố Hồ Chí Minh) cùng ở Moskva.
2. Lịch sử tóm tắt
- 1049: vua Lý Thái Tông cho dựng chùa Diên Hựu. Tương truyền vua mộng thấy Phật Quan Âm ngồi trên tòa sen dắt vua lên, nhà sư Thiền Tuệ khuyên dựng cột giữa hồ, đặt tòa sen như trong mộng.
- 1080: đúc chuông lớn cho chùa đời Lý Nhân Tông, đánh không kêu nên bỏ ở ruộng rùa, gọi là chuông Quy Điền. Năm 1426 tướng Minh Vương Thông phá chuông lấy đồng.
- 1105: vua Lý Nhân Tông sửa chùa, đào hồ Linh Chiểu, làm hành lang, hồ Bích Trì, cầu vồng và bảo tháp.
- 1954: quân Pháp đặt mìn phá chùa trước khi rút khỏi Hà Nội.
- 1955: dựng lại theo ảnh và bản vẽ cũ, do kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng phụ trách. Dáng hiện nay theo kiến trúc thời Nguyễn.
Tên Diên Hựu nghĩa là “phúc lành dài lâu”. Chuyện vua cầu được hoàng tử là truyện dân gian kể về sau, vì vua Lý Thánh Tông sinh năm 1023, trước khi dựng chùa hơn 20 năm. Chi tiết từng giai đoạn và các dị bản sự tích ở bài lịch sử chùa Một Cột.
3. Vì sao gọi là “một cột”
Cả ngôi điện đứng trên một trụ đá cao khoảng 4 m (chưa kể phần chìm), đường kính 1,2 m, gồm hai khúc đá ghép lại. Trên đầu cột là hệ con sơn gỗ tỏa ra đỡ sàn, nhìn từ xa giống bông sen mọc lên khỏi mặt nước. Điện hình vuông, mái ngói, bốn đầu đao cong, trên nóc có “lưỡng long chầu nguyệt”.
Người ta hay giải thích cột tròn giữa hồ vuông là hình ảnh âm dương, trời tròn đất vuông. Liên Hoa Đài thời Lý khác hẳn bây giờ, có cánh sen chạm trên cột đá, xung quanh là hành lang, hồ, cầu và tháp. Số đo và các nghiên cứu phục dựng ở bài kiến trúc chùa Một Cột.
4. Góc check-in đẹp ở chùa Một Cột
- Bờ hồ Linh Chiểu nhìn thẳng: thấy trọn cột đá, cầu thang trắng và mái điện.
- Góc chếch từ góc hồ: thấy rõ bốn đầu đao cong và bóng điện dưới mặt nước.
- Cận cảnh đầu cột: hệ con sơn gỗ tỏa ra đỡ sàn như cánh sen.
- Hồ sen mùa hè: lá sen phủ mặt hồ phía trước điện.
- Cổng tam quan chùa Diên Hựu: lối vào có hoành phi chữ Hán.
Chùa nằm trong cụm di tích Ba Đình, nên ăn mặc lịch sự, chụp nhẹ nhàng. Mình thấy khu bờ hồ buổi sáng sớm vắng hơn hẳn, còn trong điện rất chật, nên lễ xong là nhường lối, đừng đứng lại chụp lâu.
5. Đi lễ ở chùa Một Cột
Chùa thờ Quan Âm, nên chỉ sắm lễ chay: hương, hoa, quả, oản, không mang đồ mặn, vàng mã lên điện. Do sự tích giấc mộng của vua Lý, dân gian quen coi đây là nơi cầu tự (cầu con), bên cạnh việc cầu bình an. Đông người thì khấn ngắn rồi nhường lối. Cách sắm lễ, thứ tự lễ và bài khấn ở bài văn khấn chùa Một Cột.
6. Đi chùa Một Cột thế nào
Chùa cách Lăng khoảng 250 m, cách khu phố cổ khoảng 3 km. Gửi xe ở điểm gửi xe của Bảo tàng Hồ Chí Minh trên phố Ngọc Hà hoặc các bãi quanh đường Ông Ích Khiêm. Đi xe buýt thì xuống điểm dừng trên phố Lê Hồng Phong rồi đi bộ vài trăm mét.
Nhiều người ghép một buổi sáng: viếng Lăng (sáng thứ 3, 4, 5, 7, Chủ nhật), xem Phủ Chủ tịch, nhà sàn, rồi sang chùa Một Cột và Bảo tàng Hồ Chí Minh. Giờ giấc, gửi xe, lịch ghép chi tiết ở bài kinh nghiệm tham quan chùa Một Cột.
Gần đó còn có Hoàng thành Thăng Long, cách chừng 1 km, và Văn Miếu. Các điểm khác trong thành phố xem ở bài những địa điểm nên đến ở Hà Nội.
Chùa Một Cột hợp với ai đang đi cụm Ba Đình và muốn dừng lại nửa tiếng ở một công trình nhỏ mà có tuổi gần nghìn năm. Mình dặn nhất là đi buổi sáng sớm cho vắng, ăn mặc lịch sự và lễ xong thì nhường lối trên chiếc cầu thang hẹp. Chúc bạn có một buổi sáng bình yên bên hồ Linh Chiểu, ngắm ngôi điện nhỏ như bông sen nhô lên khỏi mặt nước.
