Thác Cam Ly Đà Lạt: lịch sử, tình trạng ô nhiễm, có nên đi, lăng Nguyễn Hữu Hào gần thác

Thác Cam Ly nằm ở số 76 Hoàng Văn Thụ, phường Cam Ly – Đà Lạt, cách trung tâm khoảng 2 km về phía tây. Đây là một thác nằm ngay trong phố và là danh thắng đã được xếp hạng di tích quốc gia. Thác nằm trên suối Cam Ly, nước chảy từ hồ Xuân Hương và các nhánh suối trong phố xuống. Cũng vì nằm giữa phố mà thác bị ô nhiễm nhiều năm: theo Báo Lâm Đồng (9/4/2026), nước thác đổi màu, bốc mùi, có ngày không có khách. Bài này nói rõ thác bây giờ ra sao, nên đi lúc nào, trong khu có gì, lăng Nguyễn Hữu Hào ngay bên cạnh và cách đi, đủ để tự quyết có nên ghé hay không.

Thông tin nhanh về thác Cam Ly

Tên gọi và lịch sử thác Cam Ly

Có mấy cách giải thích tên Cam Ly:

• Theo truyền thuyết người bản địa: người Lạch gọi thác là Liêng Tô Sra. Dòng suối chảy qua làng của một tù trưởng người Cơ Ho tên K’Mly, dân trong vùng lấy tên ông đặt cho suối để nhớ công ông, lâu dần đọc thành Cam Ly (Wikipedia, Báo Lâm Đồng).
• Theo chữ Hán Việt: “cam” là ngọt, “ly” là thấm vào, ý chỉ dòng suối nước ngọt (Wikipedia).
• Theo tư liệu Hán Nôm: tạp chí Nam Phong ghi tên suối là Cẩm Lệ, nghĩa là đẹp như gấm (Báo Lâm Đồng, 2012).

Bài chữ Hán trên tạp chí Nam Phong mà Báo Lâm Đồng dịch lại tả thác hồi đầu thế kỷ XX: suối từ Đà Lạt chảy ra quanh co như một con sông, tới chỗ Cẩm Lệ thì có khối đá lớn chắn ngang, dưới chân là một hồ lớn, từ mép hồ lên đầu khối đá cao độ 30 thước Tây. Mặt đá có hai khe, nước vọt xuống như hai cầu vồng. Bên hồ có lầu tám góc đang xây, quanh lầu trồng hoa cho khách ngồi hóng mát.

Báo Lâm Đồng (4/2026) cho biết đầu thế kỷ XX, vùng dọc suối Cam Ly còn là đầm lầy, cỏ lác mọc dày. Nước từ hồ Xuân Hương và nhánh suối Phan Đình Phùng đổ về, gặp địa hình dốc và các khối đá lớn chặn lại thì thành thác.

Thác Cam Ly bây giờ ra sao?

Đây là phần nhiều bài giới thiệu không nhắc tới. Theo bài “Trả lại sự trong lành cho thác Cam Ly” của Báo Lâm Đồng ngày 9/4/2026:

• Cảnh quan vẫn đẹp, lối đi quanh co, có tiểu cảnh đôi nai, sơn nữ lấy nước bằng bầu, nấm, gùi, mái nhà rông bên rừng thông. Ít thác nào cho khách xuống gần ở nhiều độ cao như ở đây: từ đỉnh thác men bờ xuống chân thác, qua cầu rồi đi ngược lên.
• Nhưng nước đã đổi màu, bốc mùi nồng. Nguồn thải chủ yếu từ khu dân cư dọc các suối đổ về. Quan trắc ở nhiều điểm trên và dưới thác cho thấy chỉ số ô nhiễm vượt quy chuẩn nhiều lần, lòng suối có bùn và rác nhựa, chai lọ.
• Sau mưa lớn, nước cuốn tạp chất đi nên thác tạm trong hơn, nhưng vài ngày nắng là mùi hôi trở lại. Khách thưa hẳn, có ngày không có ai, chủ yếu đông vào mùa hè khi Đà Lạt mưa nhiều.

Chuyện này kéo dài nhiều năm. Wikipedia dẫn Tuổi Trẻ cho biết đầu năm 2011 thác đã bốc mùi. Báo Văn Hóa (3/2021) tả nước đen, sủi bọt, khách vắng, và cho biết khi đó tỉnh đã thu hồi dự án điểm du lịch của công ty khai thác cũ, chờ xử lý xong sẽ giao cho đơn vị khác. Bài này chưa tìm được thông tin chính thức về đơn vị đang khai thác thác Cam Ly hiện nay.

Có nên đi thác Cam Ly không?

• Nên ghé nếu đang ở gần, muốn xem một danh thắng gắn với lịch sử Đà Lạt, kết hợp lăng Nguyễn Hữu Hào ngay cạnh, và đi vào mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 10) hoặc ngay sau một trận mưa lớn, khi nước trong hơn.
• Nên cân nhắc nếu đi vào mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4, gồm cả mùa Festival Hoa cuối năm), nhạy cảm với mùi, hay muốn tắm, ngâm chân, chụp ảnh nước trong. Báo Lâm Đồng ghi những ngày nắng chính là lúc nước có màu và mùi rõ nhất.
• Muốn xem thác ở xa khu dân cư hơn thì có thể chọn thác Datanla trên đèo Prenn hoặc thác Prenn.

Trong khu thác Cam Ly có gì?

• Lối đi quanh thác: đi từ đỉnh thác xuống chân thác, qua cầu bắc ngang suối rồi lên lại, nhìn được dòng nước từ nhiều phía.
• Tiểu cảnh núi rừng: tượng nai, sơn nữ, chim muông, trâu, đại bàng, nấm, gùi, nhà rông, nhà dài bên rừng thông.
• Vườn hoa nhỏ dưới chân thác (Wikipedia).
• Dịch vụ chụp ảnh: Báo Văn Hóa năm 2021 có nhắc sạp cho thuê trang phục và thợ chụp ảnh với ngựa trong khu thác. Dịch vụ có thể đã thay đổi, hỏi giá trước khi chụp.

Lăng Nguyễn Hữu Hào cạnh thác Cam Ly

Trên ngọn đồi cách thác khoảng 150 m là lăng của ông Nguyễn Hữu Hào, cha của Nam Phương Hoàng hậu (vợ vua Bảo Đại). Theo Wikipedia tiếng Việt:

• Người được an táng: ông Nguyễn Hữu Hào, đại điền chủ ở Gò Công, tước Long Mỹ Quận công, mất ngày 13/9/1939, và vợ là bà Lê Thị Bình.
• Người xây: Nam Phương Hoàng hậu cho xây từ cuối năm 1939, xong ngày 10/9/1941, mất khoảng bốn năm.
• Kiến trúc: một lối 158 bậc lên đỉnh đồi, cổng trang trí hoa sen và chó ngao, mái lợp ngói lưu ly xanh, đầu đao cong, trên đỉnh mái có cây thánh giá. Bên trong có hai ngôi mộ lớn bằng đá granite và tấm bia.
• Tình trạng: Wikipedia ghi lăng đang bị lãng quên, cỏ dại mọc nhiều, vài bậc cấp gần nhà bia bị nứt vỡ.

Ai quan tâm tới chuyện vua Bảo Đại và Nam Phương Hoàng hậu ở Đà Lạt có thể xem thêm bài Dinh Bảo Đại Đà Lạt.

Đường đi đến thác Cam Ly

Từ trung tâm, theo đường Trần Phú đi về phía tây, qua ngã tư với đường 3 Tháng 2 và Trần Lê thì đi thẳng vào Hoàng Văn Thụ, thác ở số 76 (theo MIA, Mytour). Quãng đường khoảng 2 km, đi xe máy hoặc taxi vài phút. Lăng Nguyễn Hữu Hào ở trên đồi phía tây nam, lối lên từ đường đi Vạn Thành, Tà Nung chỗ giao với Hoàng Văn Thụ. Lối lên lăng là bậc đá dốc, nên đi giày đế bám.

Muốn biết nước thác ở hồ Xuân Hương chảy về ra sao thì xem bài về hồ. Các điểm khác trong thành phố và lịch trình gợi ý có trong bài du lịch Đà Lạt.

Câu hỏi thường gặp

Thác Cam Ly có bị ô nhiễm không?

Có. Báo Lâm Đồng ngày 9/4/2026 cho biết nước thác đổi màu, bốc mùi, các chỉ số ô nhiễm ở nhiều điểm trên và dưới thác vượt quy chuẩn nhiều lần. Sau mưa lớn nước tạm trong hơn.

Thác Cam Ly cách trung tâm Đà Lạt bao xa?

Khoảng 2 km về phía tây, ở số 76 Hoàng Văn Thụ, phường Cam Ly – Đà Lạt.

Vé vào thác Cam Ly bao nhiêu?

Các trang du lịch ghi 40.000 đến 60.000 đồng người lớn, 20.000 đồng trẻ em. Chưa có bảng giá chính thức mới, nên hỏi ở cổng trước khi mua.

Đi thác Cam Ly mùa nào đỡ ô nhiễm?

Mùa mưa, khoảng tháng 5 đến tháng 10, hoặc ngay sau mưa lớn. Mùa khô, nhất là những ngày nắng, nước có màu và mùi rõ hơn.